Merhaba, etkileyici bir başlık öyle değil mi? En iyi tasarrufun verimlilik olması hakkında birçok kişinin hem fikir olacağını düşünüyor ve konuyu biraz açmak istiyorum.
Nedir bu verim ?
Ev aletlerinde de gördüğümüz verimlilik tablosu.
Verim, en basit anlatım ile bir işe harcadığınız emeğin karşılığını alabilmektir. Yani eğer siz bir ürünü yapmak için 1 TL harcıyorsanız, bundan kar etmek için yani verimli bir iş gerçekleştirmek için en az 1 TL’den yüksek bir değerde para kazanmalısınız. Bunu matematiksel olarak fomülize edersek:
Verim = ( Sağlanan enerji / Yararlı iş ) ×100
Mühendislik alanında kullanılan en yaygın güç birimi Watt ( Joule / s ) olduğuna göre şöyle bir örnek ile verimi açıklama işini noktalayalım:
(!) Ev aletlerinde, beyaz eşyalarda gördüğümüz A,B,C tarzı tasarruf harflendirmeleri birer verimlilik ifadesidir. Bu ifadeye göre A++ olan bir ürün ile A+ olan aynı ürün arasında kıyaslama yaparsak ilk ürün daha verimlidir.
Evinize bir süpürge aldığınızı düşünün, bu süpürgenin etiketinde maksimum devirde 1000 watt tükettiği yazıyor. Her gün etrafı süpürdüğünüz, halılarınızı, parkelerinizi temizlediğiniz, evinizi tozlardan arındırdığınız bu makinenin verimi %40 olsun, bu durumda sizce makine 1000 wattlık bir iş mi yapmaktadır yoksa 400 watt mı ? Aldığınız bu makine ona verdiğiniz 1000 watt elektrik gücü ile %40 verimli olması sebebi ile 500 watt güç üretmektedir. Yani siz tozları 1000 watt gücünde bir süpürge ile çektiğinizi düşünürken 400 watt ile çekersiniz.
Süpürge verimi = Süpürgenin yaptığı iş / Süpürgenin aldığı elektriksel güç
0,4 ( %40 ) = Süpürgenin yaptığı iş / 1000 watt bu formülden Süpürgenin yaptığı iş 400 watt olarak çıkmaktadır, bu durumda sizce evimize %80 verimli 500 watt etiketli bir süpürgeyi evimize almakla %40 verimli 1000 watt etiketli bir süpürgeyi eve almak arasında bir fark var mıdır ? Tabiki de yoktur, her 2 süpürge de bize 400 wattlık bir çıkış gücü sağlayacaktır.
Makinelerde verim ?
Verimsiz bir güç aktarımı.
Her gün onlarca yeni makine üretiliyor. Üretilen bu makinelerin hepsinin kendine göre bir mekanik,… verimi bulunmaktadır. Fakat dünyada şu ana kadar üretilmiş %100 verimli bir makine bulunmamaktadır yani bizim başta verdiğimiz örnekteki gibi makinelerde 1 TL verip 1,1 TL almamız mümkün değildir, bu yüzden biz makine mühendislerinin, elektronik mühendislerinin ürettiği tüm makineler aslında efektif olarak kar sağlamayan işlerdir.
Kar sağlamıyorsa neden yapıyoruz? diyebilirsiniz, mühendisler aslında bir güçten daha fazla güç elde etmeyi hiçbir zaman gaye edinemez, zaten isteseler de Termodinamiğin 1.yasası gereği bunu başaramayız ayrıca bu aynı zamanda yoktan var etmek gibi bir şey olurdu. Makine üreten her birey aslında elde olan enerji ile bir güç aktarımı yapmaktadır. Bazen enerjileri dönüştürürken kullanır bu gücü bazen de bir işi robotlaştırmak için.
Madem verim açısından kar sağlamıyor, o zaman biz de makinelerdeki bu zararı en aza indirmeliyiz, bunu anca verimi arttırarak yapabiliriz. Verimi arttırsak makineye verdiğimiz elektriksel, mekanik, potansiyel, kimyasal ve benzeri çeşitte enerjiler ile daha fazla çıkış gücü elde edebiliriz, bu da aslında elimizdeki kaynakları verimli kullanarak tasarruf etmek değil midir?
Örneğin: Tahrik etmek istediğimiz bir mili 3 tane dişli yerine, 2 tane dili kullanarak tahrik etmenin yolunu bulursak, dişliler arasındaki mekanik kayıpların önüne geçeriz, ayrıca bu dişlilerin ve motorun bakımını zamanında yaparsak zamanla doğacak sürtünme kayıplarının da önüne geçmiş oluruz. Böyle bir uygulama yapacağımız makinede %2, %5 arası bir verim artışı sağlayabilir. Makinenin boyutuna göre bu verim kazancı %20 değerine kadar çıkabilir.
İyi bir mühendislik ve detaycı bir yaklaşım ile : %60-70 verim ( Doğru ve yüksek kaliteli motor seçimi, ortam şartlarının değerlendirilmesi, güç aktarım organlarının en aza indirilmesi, doğru makine elemanları seçimi, doğru mekanizma tekniklerinin uygulanması,…)
Bazı iyileştirmeler ile : %50 verim
İyileştirmeler olmadan kötü bir mühendislik ile: %30-40 verim
İyi bir mühendislik ve detaycı bir yaklaşım ile yaptığımız makine bize %60-%70 verim verdiğinde makinenin motoruna vereceğimiz 1000 watt ile 600-700 watt değerinde bir çıkış alabileceğimiz anlamı çıkmaktadır. Yani 10 ver 6 al. Kötü mühendislikte ise 1000 watt ile 300-400 watt çıkış alırız bu da 10 ver 4 al anlamına gelmektedir. Siz 10 verip 6 almak mı yoksa 10 verip 4 almak mı istersiniz ?
Verim ile tasarruf arasında ne gibi ilişki var peki ?
Bunu da açıklayıp makalemizi sonlandıralım. Yukarıdaki örnekte verdiğim gibi motorlar elektrik enerjisi kullanıyor ve dünyada elektrik enerjisi üretmek için kullanılan neredeyse tüm yöntemler doğaya zararlı gaz salmaktadır. Ayrıca küresel ekonomide, firmaların en çok para ödediği şeylerden biri “Elektrik”dir. Eğer siz yüksek verimli bir makine tasarlarsanız işletme ya aynı işi daha az elektrik enerjisi ile yapar ya da verimsiz bir makinenin harcadığı aynı güç miktarı ile daha fazla çıkış gücü verir. Böylece aynı iş için elektriğe daha az para ödenebilir.
Yani bu sonuçta verimli makineler, yatırımlar işletmelere, insanlara olumlu geri dönüşler sağlayarak onlara maddi bir kazancın yanında vakti daha olumlu kullanma imkanı da sağlar.