Her mühendislik dalının kendine ait birkaç havalı kelimesi elbetteki vardır, söylendiğinde sizi entelektüel kılabilecek birkaç mühendislik teriminin insana ne gibi bir zararı olabilir ki?
İşin alakasız yanı bir yana, bir makine mühendisinin, meslek hayatında karşılaşması, “günaydın, teşekkürler, … ” gibi gündelik kelimeler ile karşılaşması kadar doğal olan belirli başlı terimler bulunmaktadır. Madem ki bu kelimeler ile karşılaşmamız bu kadar muhtemel, buna hazırlıklı olmak ve bu terimleri önceden tanımak da biz makine mühendislerinin yapması en doğal hareketlerden biri olacaktır. Gelin hep beraber, bu terimleri maddeler halinde tanıyalım;
Makine mühendisliği terimleri
- Havşa: Havşa deliği, makine mühendisliğinde sıkça kullanılan terimlerden biridir, bu delik, cıvataların montajında, cıvata başının oturması için gerekli olan çaptaki boşluğu oluşturur. Yani cıvataların montajında cıvata başının oturduğu, cıvata delikğinden büyük olan boşluk havşa olarak adlandırılır.
- Fatura: Bu bildiğiniz, her ay sonu evlerimize kabarık bir şekilde, ne idüğü bilinmeyen vergiler, okuma bedelleri içeren faturalardan farklı bir terimdir. Fatura, bazen işlenen millerin, değişken çapları arasındaki geçişe verilen isim olarak karşımıza çıkabilir. Yani bir mil, ekseni boyunca değişken çaplarda işleniyorsa ve bu çaplar arası geçiş yumuşak bir şekilde yapıyorsa bu bölge “Fatura” olarak nitelenmiş bir şekilde karşımıza çıkabilir.
- Sünek ve Gevrek Malzemeler: Bizler, malzemenin kırılma aşamasına kadar geçirdiği deformasyonu değerlendirerek onları sünek veya gevrek malzeme kategorisine ekleriz. Eğer bir malzeme kırılana kadar belirli bir deformasyon geçiriyorsa bu malzeme sünektir. Tam tersi olayda, yani hiç veya çok az şekil değiştirerek kırılan malzemelere ise gevrek adı verilir. Gevrek ve Sünek hakkındaki detaylı yazımıza da bakabilirsiniz.
- Tokluk: Malzeme biliminde daha çok kullanılan tokluk terimi, malzemenin, kırılmadan önce ne kadar enerji depolayabildiğinin bir ölçüsü olarak değerlendirilir.
- Hidrolik: Hidrolik aslında akışkan tüm maddeleri konu alan bir kategoridir fakat sanayide, makine mühendisliğinde hidrolik ile en çok, su pompalarını incelerken ve hidrolik yağların basınçları ile pistonların hareketini prensip alan hidrolik güç sistemleri ile uğraşırken karşılaşırsınız.
- Haddeleme: Bir malzemenin 2 silindir arasından geçilerek inceltilmesi, plastik şekil verilerek istenilen forma getirilmesi işlemidir. Annelerimizin yufka, hamur açarken merdane ile hamuru yayması gibi düşünebiliriz.
- Perçinleme: Malzemelerin perçin adı verilen, 2 tarafı kapalı bir mil ile birbirine geçirilmesine, birleştirilmesine verilen adtır.
- Ekstrüzyon: Yine elimizde bir oyun hamurunu tuttuğunuzu farz edin, elinizi yumruk yapıp sıktığınızda bu oyun hamuru belirli parmaklar arasından form alarak çıkacaktır, işte yaptığımız bu işlem ekstrüzyon işlemidir. Bu yöntemde sıvı bir madde,belirli bir formda katı bir hacimden geçirilerek form kazanır.
- Kalibrasyon: Kısaca ayar demektir.
- Termodinamik: Isı bilimidir, kinetik enerji ile ısı arasındaki ilişkiyi irdeler ve her zaman “enerji yoktan var edilemez” diyerek birçok “bedava enerji,sınırsız enerji” başlıklı postlara kafa tutar.
- İzotermal: Bir ısı siteminde, değişiklik gerçekleşirken sıcaklığın sabit kalması olayıdır. Sıcaklık ile ısının farklı anlamlara geldiğini de unutmayalım.
- Çapak: Metal parçaları işlerken ortaya çıkan ince, tehlikeli, ufak metal parçalarıdır.
- Cüruf: Genelde kaynak teknolojisinde kullanılan bir terimdir. Anlamı bakımından bir metali erittiğimizde, eğer metalin yapısında saf olmayan Magnezyum, Fosfat gibi metalin dayanımını çeşitli faktörlere karşı arttıran maddeler var ise, bu maddelerden bazıları sıcaklık etkisi ile üste çıkar, aynı yağın suyun içinde üste çıkması gibi, işte bu üste çıkan malzeme, kurur ve yüzeyi koruyan bir kaplama haline gelir, buna da cüruf adi verilir.
- Konstrüksiyon: İngilizce bir terimin dilimize geçmesi ile oluşmuş bir kelimedir, anlam bakımından “yapı” ve yapıların kuralına uygun olarak inşa edilmesidir.
- İmal Usulleri: Usul, yöntem anlamına gelir imal usulleri ise, imal yöntemleridir. Bu yöntemler bazen talaşlı bazende talaşsız bir şekilde gerçekleşir. Torna, freze, delme, raybalama gibi prosesler bu usullerden bazılarıdır.
- Asbest: Bu terimi en çok “Asbest Eldiven” derken duyarız, asbest, yapı olarak ateşe dayanıklı bir madde türüdür. Bu madde ile işlenen eldivenler, belirli sıcaklığa kadar insan vücudunu ateşten, ısıdan koruyabilir.
- Taşlama: Bir malzemenin yüzeyinden, ince, taş diye nitelendirilebilecek küçük dayanıklı partiküllerle kaplı dairesel cisimler ile, belirli bir dönüş sayesinde aşındırma ile talaş kaldırma sistemidir.
- Rulman: Dönmenin ihtiyaç duyulduğu sistemlerde, sürtünmeden kaynaklanan enerji kaybının en aza indirilmesi için tasarlanmış bir makine elemanıdır. Kendisi, içerdiği bilye sistemi ile eksenel dönüşlerde, kayma direncini oldukça düşürür.
- Kiriş ve Kolonlar: Betonerme ve karkas yapılarda, çelik konstrüksiyonlarda yüklerini yatay düzlemde taşıyan, daha sonrasında dikey konumlandırılmış kolonlara aktaran çubuk elemanlara kiriş adı verilir. Dik duran ve yüklerini dikey taşıyan elemanlar ise kolondur.
- Tornalama ve Torna; Bir malzemenin – bu çelik ya da bir başka katı metal bir malzeme olabilir – döndürülmesi ve etrafında bir kesici alet ile üzerinden talaş kaldırılması olayına tornalama denir. Bu işlemi yaptığımız tezgahlara ise torna tezgahı.
- Oluk: Belirli bir sıvının, kontrol altında akmasını sağlayacak boşluk yollardır.
- Burç: Hayır, aklınıza ilk gelen, oğlan, ikizler, aslan gibi astronomik burçlar değil, bu tamamen bir makine elemanı. Burçlar makine elemanlarının bağlantı noktalarında hem kuvvet iletmek hemde bu bağlantı noktalarını dış etkenlere karşı korumak için kullanılan genelde silindirik makine elemanlarıdır.
- Kumpas: Milimetrik bazda, ölçü almaya yarayan, makine mühendislerinin temel ölçüm aletlerinden biridir. Bu ölçüm aleti çeşitli hassaslıkta verniyer bölmesine sahiptir. Bu aleti, günlük hayatta kullandığımız uzunluk metrelerine benzetebilirsiniz.
- Somun: Makine elemanlarından biri olan cıvataların, çözülmesini önlemek ve çözülmek istendiğinde rahatça çözülmesi için kullanılan bir kapak, kilit elemanıdır.
- Perdahlama: Pürüzlü yüzeyleri bir alet ile düz bir hale getirmek, parlatmaktır. Örneğin; yeni beton dökülmüş bir zemini, özel sıva aletleri ile düzleştirmek.
- Kama: Bir çark ile mil arasındaki dönel hareketin iletilmesi için çark ile mili birbirine kenetleyen ince uzun veya çeşitli ebatlarda, çeşitli formlarda üretilebilen bağlantı elemanlarıdır.
- Kavrama ve Debriyaj: Makine elemanları arasında sıkça ismini duyabileceğiniz bağlantı elemanıdır. Bu bağlantıda, 2 mil arasında güç aktarımı yapılır, arabalarda da debriyaj kavramına sıkça rastlarız, bu debriyaj motordan çıkan gücü, tekerleklere aktarmada bir bağlantı elemanıdır. Ayrıca kaplin de aynı anlama gelir.
- Maça: Döküm ile uğraşanlar iyi bilir, maça, kum kalıba dökümde, kalıpta içeride bir boşluk oluşturmak için kullanılan malzemelerdir. Boşluk oluşturmak için dökülen ergimiş metalden daha dayanıklı bir malzemeden imal edilmiş olmalıdır.
- Mastar: Bu Türk dil kurallarındaki -mak -mek eki gibi değil, daha makine mühendisimsi bir terim, mastar, makine mühendisliğinde bir ürünün işlenmesi aşamadında sınırları ve standartları bulmamıza yarayan araç ve gereçlere verilen genel bir adtır.
- Komparatör: Milimetrenin binde biri hassaslığında ölçüm yapabilen bu alet, genelde silindirik, dairesel dönüş hareketi yapan millerin salınım değerlerine bakarken kullanılır.
- Eksantrik: Merkez dışı olan.
- Emülsiyon: Bir sıvının öbürünün içinde karışmadan dağılması olayıdır.
Zamanla yeni kelimeleri eklemeye ve bu makine mühendisliği ile ilgili, meslekte az da olsa çok da olsa görme şansınızın muhtemel olduğu kelimeler ile önceden haşır neşir olduğunuz kelimeler ile sizleri tanıştırmaya devam edeceğiz.